Noodverlichting TL vervangen door LED: stap voor stap werkwijze voor installateurs

Van inventarisatie tot inbedrijfstelling: hoe vervangt u bestaande TL-noodverlichting door een LED-systeem dat voldoet aan NEN-EN 1838?

Bekijk noodverlichting assortimentVraag een lichtplan aan
Vragen? Bel direct met onze specialist 076 200 3133

Volledige werkwijze van demontage tot inbedrijfstelling

NEN-EN 1838 concreet uitgewerkt voor installateurs

Gratis lichtplan op aanvraag voor B2B-projecten

Waarom TL-gebaseerde noodverlichting aan vervanging toe is

Bestaande noodverlichting op basis van fluorescentiebuizen stamt in veel utiliteitsgebouwen uit de jaren negentig of vroege 2000-er jaren. De noodverlichtingsaccu's in deze toestellen hebben een ontwerplevensduur van doorgaans vier jaar; in de praktijk liggen armaturen die nog steeds in gebruik zijn, ver buiten die termijn. Dat betekent dat de accu bij een echte stroomonderbreking niet meer de vereiste minimale verlichtingsduur haalt.

Naast de staat van de noodverlichting accu's spelen energieverbruik en lichtopbrengst een rol. Een TL-buisarmatuur vergt bij het opstarten meer stroom dan een LED-equivalent en is gevoeliger voor temperatuurwisselingen in onverwarmde ruimten. Een LED noodverlichting armatuur bereikt direct na het inschakelen zijn volle lichtstroom, wat bij vluchtwegverlichting operationeel relevant is.

Ten slotte wordt de beschikbaarheid van TL-buizen kleiner nu de Europese markt stapsgewijs overschakelt op LED. Vervanging van de volledige armatuur is voor de meeste projecten daarmee geen keuze maar een noodzaak op de middellange termijn.

Wat NEN-EN 1838 van een noodverlichtingsinstallatie vraagt voordat u begint

De Europese norm NEN-EN 1838 beschrijft de prestatierandvoorwaarden voor noodverlichting armaturen. Voordat u begint met demonteren, is het essentieel de eisen uit die norm te kennen: ze bepalen welk LED-armatuur u kiest, welke autonomieduur vereist is en waar u het armatuur plaatst.

De norm onderscheidt meerdere categorieën noodverlichting, elk met eigen eisen aan verlichtingssterkte, aanlooptijd en autonomieduur. Voor de praktijk betekent dit: de ruimteclassificatie (vluchtweg, open zone, antipaniekzone) staat vast vóórdat u een armatuur selecteert. Wie dat omkeert, riskeert dat na oplevering een herberekening noodzakelijk is en armaturen verplaatst moeten worden.

Een lichtberekening vooraf is noodzakelijk om te verifiëren dat de nieuwe LED noodverlichting op de bestaande posities voldoet, of dat er armaturen verplaatst of toegevoegd moeten worden. Nuvia Light stelt op aanvraag een gratis lichtplan op voor B2B-projecten. Wettelijke kaders rondom arbeidsomstandigheden en verlichting zijn te raadplegen via het Arboportaal over wettelijke eisen aan licht op het werk.

Inventarisatie en voorbereiding: wat u vooraf controleert

Een gestructureerde inventarisatie voorkomt meerwerk tijdens montage. Loop het object door met een tekenlijst en noteer per bestaand armatuur:

  • Type behuizing: opbouw, inbouw of pendel, en de doosuitsparing of bevestigingsmaat
  • Voedingsspanning en groepsverdeling: 230 V enkelfasig, of hangt het armatuur op een 3-fase railsysteem
  • Autonome opstelling of centraal BMS: sommige oudere systemen werken met een centrale noodverlichtingsbatterij of UPS; in dat geval vervangt u de module, niet het armatuur
  • Staat van de noodverlichting accu: meet de stand-by spanning en test de autonomieduur; accu's buiten specificatie vormen een directe bedreiging voor de veiligheidsfunctie
  • Kabeltype en doorsnede: controleer of de bestaande voedingskabel geschikt is voor de nieuwe LED-driver en of de aansluiting Wieland GST18 of schroefdraad betreft
  • Adressering: zijn de bestaande armaturen in een DALI-loop opgenomen? Dan vereist het vervangende armatuur een DALI-compatibele noodverlichtingsdriver

Maak fotografische documentatie per locatie; dat bespaart terugrijden bij vragen tijdens de orderverwerking of bij de oplevering.

Het LED noodverlichting assortiment van Nuvia Light voor dit type project

Nuvia Light levert noodverlichting armaturen voor utiliteits- en industrieprojecten vanuit Breda. Het assortiment omvat opbouw- en inbouwarmaturen die direct aansluiten op bestaande bekabeling.

  • 3-fase noodverlichting wit: geschikt voor montage op een 3-fase spanningsrail, geeft vluchtwegverlichting zonder extra voedingskabel; leverbaar in witte uitvoering en zwarte uitvoering
  • Plenor noodverlichting inbouw/opbouw: compacte armatuur voor corridors en kantoorruimten; zie de Plenor productpagina voor specificaties
  • Nexus inbouw spot noodverlichting: richtbare inbouwspot voor vluchtwegaanduiding en antipaniekverlichting; specificaties op de Nexus productpagina

Welke specificaties een specifiek armatuur heeft, inclusief lumenopbrengst, autonomieduur en IP-klasse, leest u op de betreffende productpagina. De garantie bedraagt afhankelijk van de productreeks 5 tot 7 jaar. Op aanvraag wordt een gratis lichtplan opgesteld.

Volledig noodverlichting assortiment

Even sparren over noodverlichting?

We denken vrijblijvend mee over de juiste keuze voor jouw project.

Bel ons 076 200 3133Bekijk noodverlichting assortiment

Demontage en installatie: stap voor stap

De onderstaande werkwijze geldt voor vervanging van een zelfstandig TL-noodverlichtingsarmatuur door een LED-equivalent. Werk altijd spanningsloos en conform NEN 3140.

Stap 1 – Spanning vrijschakelen

Schakel de betreffende groep vrij en vergrendel de automaat. Meld de buitengebruikstelling aan de opdrachtgever, zodat de noodverlichtingsinstallatie tijdelijk niet volledig operationeel is.

Stap 2 – Bestaand armatuur demonteren

Verwijder de TL-buis en koppel de voedingskabel los. Let op eventuele NiCd-accu's in het armatuur: deze vallen onder chemisch afval en mogen niet bij het bouwafval.

Stap 3 – Bevestigingspunt beoordelen

Controleer of de bestaande inbouwdoos of bevestigingsplaat geschikt is voor het nieuwe armatuur. Pas indien nodig de uitsparing aan of monteer een adapterplaat.

Stap 4 – Aansluiten

Sluit de voedingskabel aan conform het aansluitschema van het nieuwe armatuur. Wieland GST18-aansluitingen maken plug-and-play koppeling op lichtlijnen en railsystemen mogelijk zonder extra gereedschap.

Stap 5 – Spanning opzetten en functionele test

Zet de spanning terug, controleer de stand-by indicatie en activeer de testfunctie. Noteer het resultaat in het onderhoudsdagboek.

Accu's en batterijen: wat verandert er bij LED?

De overgang van TL naar LED raakt direct de dimensionering van de noodverlichting accu. Omdat LED-armaturen bij gelijke lichtopbrengst een lager vermogen trekken, kan een kleinere accucapaciteit dezelfde of langere autonomieduur leveren.

  • NiCd vs. NiMH vs. LiFePO4: modernere LED noodverlichting armaturen worden geleverd met NiMH- of lithiumijzerfosfaat-accu's; deze hebben een hogere energiedichtheid en zijn minder belastend bij diepe ontlading
  • Cyclusterkte: LiFePO4-accu's verdragen meer laad-/ontlaadcycli dan NiCd; relevant voor systemen die dagelijks testen
  • Temperatuurbereik: standaard noodverlichting accu's zijn gespecificeerd voor een beperkt temperatuurvenster; voor onverwarmde opslagruimten of koelhuizen kiest u een armatuur met batterijen noodverlichting die gecertificeerd zijn voor de betreffende lage temperatuur
  • Vervangingsinterval: fabrikanten adviseren doorgaans vervanging van de noodverlichting batterij na vier jaar, tenzij testresultaten eerder achteruitgang aantonen; raadpleeg hiervoor de documentatie van het specifieke armatuur

Documenteer het accutype en de plaatsingsdatum in het installatielogboek; dat vereenvoudigt toekomstige keuringen en vervanging.

Aansluitmethoden en railintegratie voor noodverlichting in het project

De keuze van de aansluitmethode bepaalt de montagesnelheid en de toekomstbestendigheid van de installatie.

Directe 230 V bekabeling

De meest voorkomende situatie bij vervanging: het bestaande TL-armatuur is op een vaste groep aangesloten. Het LED-armatuur sluit aan op dezelfde aansluitdoos. Zorg voor de juiste kabelmantelkleur en kabeldiameter conform de groepszekering.

Wieland GST18

Steeds meer LED lichtlijn-systemen en montagebalk-oplossingen werken met Wieland GST18-connectoren. Voor noodverlichtingsarmaturen in een lichtlijn maakt dit systeem eenvoudig doorlussen mogelijk: het noodverlichtingsarmatuur hangt in de keten zonder extra losse aansluitdoos. Dit verkort de montagetijd aanzienlijk op projecten met tientallen armaturen.

3-fase spanningsrail

In showrooms, werkplaatsen of magazijnen met een 3-fase rail kan een specifiek 3-fase noodverlichtingsarmatuur rechtstreeks op de rail worden geschoven. Dat elimineert de noodzaak van een apart voedingscircuit voor de noodverlichtingsgroep, wat de installatiekosten drukt.

Kies bij DALI-gestuurde installaties uitsluitend voor armaturen met DALI-compatibele noodverlichtingsdrivers; een reguliere DALI-dimmer stuurt de autonome noodverlichtingsfunctie niet correct aan.

Oplevering, keuring en periodiek onderhoud

Een noodverlichtingsinstallatie is pas compleet als de inbedrijfstelling gedocumenteerd en getest is. Opdrachtgevers in de utiliteit zijn verplicht de installatie te laten keuren en een onderhoudsschema bij te houden.

  • Functionele dagelijkse test: visuele controle van de stand-by indicatie; automatisch of handmatig
  • Maandelijkse duurtest (kort): simuleert een korte stroomonderbreking; controleer of accu-activatie geregistreerd wordt
  • Jaarlijkse duurtest (volledig): armatuur gedurende de volledige vereiste autonomieduur op accu laten lopen; resultaat noteren in het onderhoudslogboek
  • Vervanging noodverlichting accu: bij capaciteitsverlies aantoonbaar onder de norm, of na vier jaar ongeacht testresultaat
  • Keuringsrapport: bewaar test- en keuringsresultaten conform de arbo-eis; de Arbowet verplicht een veilige werkomgeving, inclusief adequate vluchtwegverlichting

Gebruik bij grote installaties bij voorkeur een systeem met zelftest-functie: elk armatuur registreert zijn eigen testresultaat en rapporteert storingen centraal. Dat bespaart manuele testrondes en levert automatisch de onderhoudsdocumentatie die een beheerder nodig heeft. Zie ook de richtlijnen voor licht op het werk via het Arboportaal.

Dat hangt af van de staat van de bestaande behuizing en het type aansluiting. Een retrofit noodverlichtingsmodule is geschikt als de behuizing structureel intact is en voldoet aan de IP-eis van de ruimte. Zodra de accu buiten specificatie valt én de behuizing verouderd is, is volledige armatuurvervanging doorgaans kostenefficiënter: u betaalt eenmalig iets meer, maar haalt direct de voordelen van moderne LED noodverlichting, een nieuwe accu en een geldige garantietermijn.

Een zelfstandig armatuur heeft een eigen ingebouwde noodverlichting accu en schakelaar; het werkt onafhankelijk van andere armaturen. Een centraal systeem voedt meerdere armaturen vanuit één centrale batterij of UPS. Bij vervanging in een centraal systeem vervangt u doorgaans de noodverlichtingsmodule in het armatuur, niet de volledige behuizing, en wordt de centrale accu apart beheerd. Controleer welk type uw bestaande installatie is voordat u bestelt; een zelfstandig LED noodverlichting armatuur is niet zomaar inwisselbaar met een armatuur bedoeld voor centrale voeding.

Standaard NiMH- en NiCd-accu's zijn gespecificeerd voor een beperkt temperatuurvenster. Onder de minimale bedrijfstemperatuur neemt de beschikbare capaciteit snel af, waardoor de autonomieduur niet meer gegarandeerd kan worden. Voor onverwarmde magazijnen, koelcellen of buitenopstellingen kiest u een armatuur waarvan de fabrikant de noodverlichting batterij heeft gecertificeerd voor de betreffende lage temperatuur. Vermeld de verwachte omgevingstemperatuur bij uw aanvraag, zodat het juiste armatuur geselecteerd wordt.

Nee. In explosiegevaarlijke zones (zone 0 t/m 22) zijn uitsluitend ATEX-gecertificeerde armaturen toegestaan, ook voor de noodverlichtingsfunctie. Een standaard LED noodverlichting armatuur voldoet niet aan de eisen voor explosieveiligheid, ongeacht de constructiekwaliteit. Nuvia Light levert explosieveilige LED-armaturen met ATEX-certificering voor zone-specifieke toepassingen; zie het ATEX-assortiment voor de toepasselijke certificeringen per armatuur.

Na montage voert u een functionele test uit: controleer de stand-by indicator en activeer de testfunctie om de accu-omschakeling te verifiëren. Noteer het resultaat, het accutype, de plaatsingsdatum en de armatuurlocatie in het onderhoudslogboek. Bij grotere projecten is een armatuur met zelftest-functie aan te bevelen: dit genereert automatisch testrapportage die voldoet aan de documentatieverplichting onder de Arbowet. Lever het logboek op aan de beheerder of opdrachtgever als onderdeel van het as-built dossier.

Ja, er zijn specifieke 3-fase noodverlichtingsarmaturen die direct op een 3-fase spanningsrail klikken. Dit is met name praktisch in showrooms, werkplaatsen of magazijnen waar al een railsysteem aanwezig is: u hoeft geen apart voedingscircuit voor de noodverlichtingsgroep aan te leggen. Let op dat het railarmatuur gecertificeerd is als noodverlichtingsarmatuur conform NEN-EN 1838, en niet slechts als normaal railarmatuur met accufunctie.

Nuvia Light stelt voor B2B-projecten op aanvraag een gratis lichtplan op. Lever hiervoor een plattegrond van het object aan met de ruimteclassificatie en de bestaande armatuurposities. Op basis hiervan wordt een berekening gemaakt die aantoont of de nieuwe LED noodverlichting op de huidige posities voldoet aan NEN-EN 1838, of dat aanpassing van de lay-out noodzakelijk is.

De meest voorkomende fouten zijn: selecteren van een armatuur zonder de ruimteclassificatie vooraf vast te stellen, waardoor de autonomieduur of verlichtingssterkte onvoldoende is; het vergeten te documenteren van het accutype en de plaatsingsdatum, wat later tot problemen bij keuring leidt; het monteren van een standaard LED-armatuur in een ATEX-zone; en het niet controleren of een bestaand systeem centraal of zelfstandig gevoed wordt, met als gevolg dat een ongeschikt armatuurtype wordt besteld. Een gestructureerde inventarisatie vooraf voorkomt de meeste van deze fouten.

Nuvia adviseur ATEX verlichting Maxim portfolio en zone-keuze

Noodverlichting project? Nuvia Light denkt mee.

Nuvia Light levert LED noodverlichting armaturen en vluchtwegverlichting voor installateurs en elektrotechnische bedrijven in Nederland, vanuit Breda. Gratis lichtplan op aanvraag, retourrecht van 30 dagen.

Neem contact op voor projectondersteuning, een offerte of een technische vraag over uw vervanging van TL-noodverlichting naar LED.

Bel ons