Welke luxwaarden gelden volgens NBN EN 12464-1?

EN 12464-1 is een Europese norm voor werkplekverlichting binnen. Elke lidstaat neemt de tekst over onder een eigen voorvoegsel: NEN-EN in Nederland, NBN EN in België. De technische inhoud, dus de tabellen met verlichtingssterkte, verblinding en kleurweergave, is identiek. Een lichtplan dat voldoet aan NEN-EN 12464-1:2021 voldoet technisch ook aan NBN EN 12464-1.

Voor Belgische projecten verschilt vooral de aanvullende wetgeving rond welzijn op het werk, niet de normwaarde zelf. Toets daarom in het bestek altijd welke uitgave en welk jaartal de opdrachtgever voorschrijft; de actuele uitgave is die van 2021.

Meer over de norm: NEN-EN 12464-1:2021 bij NEN.

De norm werkt per ruimte, taak of activiteit. Voor elke combinatie staan in de tabel onder meer de minimale onderhoudsverlichtingssterkte (Ēm in lux), de gelijkmatigheid (U0), de verblindingsgrenswaarde (RUGL) en de minimale kleurweergave-index (Ra). Alleen de verlichtingssterkte is een luxwaarde; UGR en Ra moeten er in een lichtplan naast gelegd worden.

De onderstaande richtwaarden geven de bandbreedte voor gangbare utiliteitssituaties. Controleer voor uw project altijd de actuele tabel in de norm, omdat de waarde per taak kan afwijken.

De luxwaarden uit de norm zijn onderhoudswaarden: de gemiddelde verlichtingssterkte op het taakvlak mag op geen enkel moment van de gebruiksperiode onder die waarde zakken. De spreiding over het vlak wordt apart geregeld via de gelijkmatigheid (U0). Een installatie die bij oplevering precies op die waarde zit, zakt onder de norm zodra de armaturen vervuilen en de lichtstroom terugloopt.

Een lichtplan houdt daarom rekening met een onderhoudsfactor: de verhouding tussen de lichtopbrengst aan het eind van de cyclus en de beginwaarde. Controleer in een offerte of de berekening is uitgevoerd op onderhoudswaarde, welke onderhoudsfactor is gehanteerd en voor welk reinigingsinterval. Een berekening zonder die gegevens zegt weinig over naleving.

• Werkvlak: hoogte en afmeting van het rekenvlak bepalen de uitkomst; vraag ze op.
• Omgeving: de directe omgeving van de taak krijgt een lagere, maar niet verwaarloosbare waarde.
• Reflectie: lichte wanden en plafonds geven een andere uitkomst dan donkere.

Een goed lichtniveau alleen is niet voldoende. De norm vraagt Ra 80 of hoger in ruimten waar mensen langdurig werken, en Ra 90 bij taken waarbij kleur beoordeeld wordt, zoals kleurcontrole of sorteren op kleur. Voor zulke taken is dat een eis in de offerte, niet een wens.

Verblinding wordt uitgedrukt in UGR. In kantoren en werkplaatsen is de grenswaarde per taak vastgelegd, en een armatuur met een slecht afgeschermde lichtbron kan de norm halen op lux en toch falen op UGR. Vraag daarom bij een project het UGR-resultaat uit de berekening mee.

Arbo-aspecten rond licht op de werkplek vindt u op het Arboportaal van het ministerie van SZW.

Voor installateurs en inkopers komt het aan op controleerbaarheid. Een lichtplan dat de norm noemt maar de uitgangspunten verzwijgt, is geen bewijs van naleving. Loop bij elke offerte een korte checklist af:

• Welke normuitgave en welk jaartal is toegepast?
• Zijn Ēm, UGR en Ra per ruimte benoemd en getoetst aan de tabel?
• Is de onderhoudsfactor en het reinigingsinterval gedocumenteerd?
• Is het rekenvlak (hoogte, afmetingen) vastgelegd?
• Sluit de montagehoogte aan bij de gekozen armatuur en bundelbreedte?

Meer toelichting op de interpretatie van de tabellen geeft de toelichting van de NSVV op NEN-EN 12464-1.

Nuvia Light biedt bedrijfshalverlichting conform NEN-EN 12464-1 en levert voor B2B-projecten een gratis lichtplan op maat. Het assortiment en de uitvoeringen vindt u via lichtplan op maat en het volledige aanbod.