Welke verlichting mag in ATEX zone 22?

Zone 22 is een ruimte waar een explosieve stofwolk normaal gesproken niet voorkomt. Komt hij toch voor, dan blijft hij kort. Denk aan de omgeving van meel-, houtstof- of voedermengers, filters en silo's, en aan hallen waar stof zich bij storing kan verspreiden. De indeling is geen keuze van de installateur: de gebruiker stelt die vast in het explosieveiligheidsdocument.

Voor stof gelden de indelingen 20, 21 en 22. De bijbehorende apparaatcategorieën zijn 1D, 2D en 3D. Die categorieën zijn gedefinieerd in richtlijn 2014/34/EU; welke categorie in welke zone minimaal nodig is, volgt uit richtlijn 1999/92/EG (in Nederland het Arbobesluit). Voor zone 22 is categorie 3D het minimum. Een armatuur van een hogere categorie, 2D of 1D, is daarmee ook toegestaan.

Een IP-waarde alleen is niet genoeg. Een armatuur met IP65 houdt stof buiten, maar is daarmee nog geen ATEX-armatuur. De ATEX-markering moet erop staan, met categorie, stofgroep en maximale oppervlaktetemperatuur. Wie de verschillende ATEX-oplossingen naast elkaar wil leggen, vindt een overzicht op onze pagina over ATEX verlichting.

De tabel hieronder vertaalt veelvoorkomende situaties naar een keuze. Het is een ruwe richtlijn voor de eerste afweging. De definitieve keuze volgt altijd uit de indeling en de stofgegevens van de gebruiker.

Op een ATEX-armatuur staat een markering die in één regel zegt waarvoor het geschikt is. Controleer bij inkoop altijd vier onderdelen:

• Ex-symbool en groep: II voor niet-mijnbouw.
• Categorie: 3D, 2D of 1D voor stof. Voor zone 22 is 3D het minimum.
• Beschermingswijze en stofgroep: bij verlichting voor stof is dat meestal bescherming door behuizing (Ex tb of tc), met stofgroep IIIA, IIIB of IIIC.
• Maximale oppervlaktetemperatuur: die moet met marge onder de ontstekingstemperatuur van het aanwezige stof blijven, zowel voor een stofwolk als voor een stoflaag, volgens de regels in NEN-EN-IEC 60079-14.

Vraag bovendien de conformiteitsverklaring en de gebruiksaanwijzing op. Daarin staan de voorwaarden voor montage en onderhoud. Wijkt de omgevingstemperatuur af van wat in de documentatie staat, dan klopt de markering niet meer voor jouw situatie. De Europese basis voor het armatuur is richtlijn 2014/34/EU, in Nederland omgezet in het Warenwetbesluit explosieveilig materieel. De eisen aan de werkplek en de zone-indeling (richtlijn 1999/92/EG, Arbobesluit) vind je via het Arboportaal van het ministerie van SZW.

Een goed gekozen armatuur kan alsnog tekortschieten door de montage. Stof dat op de behuizing blijft liggen, werkt isolerend en laat de oppervlaktetemperatuur oplopen. Regelmatig reinigen hoort dus bij de veiligheid, niet alleen bij de netheid. De gebruiker legt de reinigingsfrequentie vast in zijn beheersplan.

Let bij de installatie op deze punten:

• Gebruik kabelwartels en doorvoeren die bij de beschermingswijze en stofgroep passen. Een gewone wartel maakt het armatuur ongeschikt.
• Sluit niet gebruikte openingen af met goedgekeurde blindpluggen.
• Monteer volgens de gebruiksaanwijzing: de daarin genoemde voorwaarden, zoals montagepositie, bevestiging en omgevingstemperatuur, horen bij de certificering.
• Laat de installatie na afloop inspecteren en leg dit vast in het dossier.

Een gedocumenteerde installatie voorkomt discussie bij een keuring en beperkt het projectrisico voor de uitvoerende partij.

Wie projecten uitvoert in stofgevaarlijke ruimtes, heeft baat bij een leverancier die meedenkt over de keuze. Nuvia Light levert uitsluitend aan zakelijke klanten, met persoonlijk advies bij de keuze van verlichting en een gratis lichtplan op aanvraag.

Het volledige aanbod en de uitvoeringen vind je in de collectie ATEX verlichting en explosieveilige LED-armaturen.